بازشناختن آن بايد كار و كوششى مضاعف به كار برد اين نه به سبب قطع و فصلى بوده كه در مسير تاريخى آن روى داده بلكه بدان‌سبب بوده است كه آثار فرهنگ و تمدن ايران در اين دوران به صورتهاى مختلف به زبان عربى انتقال يافته و به تدريج به خورد زبان عربى رفته و به مرور ايام پرده‌هائى ضخيم از تعريب و تيرگيهاى ديگر آن را فراگرفته و رفته‌رفته آن را چنان در خود پوشيده و پنهان ساخته كه وقتى امروز از تاريخ پيش از اسلام ايران و تاريخ اسلامى آن ياد مىشود گوئى از دورانهائى سخن مىرود از هم گسسته و بىپيوند كه ديوارى آن دو را از هم جدا ساخته آنچه در آن سوى ديوار بوده نابود و منقرض گشته و آنچه در اين سوى ديوار است نوظهور و نويافته است ، و اين چنان كه در آن جلد گفته شد و در اين‌جا هم با تأكيد بيشترى تكرار مىشود پندارى است نادرست و دور از واقع . و شايد با شواهدى كه هم در آن جلد و هم در اين جلد آمده اين حقيقت هم مسلم شده باشد كه تاريخ و فرهنگ ايران در اين دوران هم دور از دسترس تحقيق نيست بلكه مانند دوره‌هاى ديگر و همانند ديگر ناشناخته‌هاى تاريخ براى شناخته شدن در گرو پژوهش‌هائى است مبتنى بر اصول علمى تحقيق و آن‌هم در انتظار پژوهش‌گرانى است بدين‌صفات و با اين هدف : « دانش‌دوست و حقيقت‌جو و پرشكيب و توان و نسبت به تاريخ و فرهنگ خود و مردم سرزمين خويش علاقه‌مند » تا با همت ايشان مسير تاريخ و فرهنگ ايران در اين دوران كه از خس و خاشاك زمان و نادانىهاى مزمن و تعصّبهاى گوناگون پوشيده و پنهان مانده است پاك و صافى گردد و در نتيجه آن علاوه بر تاريخ ايران تاريخ اسلام هم در اين سرزمين صاف‌تر و روشن‌تر جلوه كند . » ( ص 45 ) * * * اهميت پژوهش در اين دوران ديگر از آن توضيحات بيان اهميتى بود كه پژوهش و كنجكاوى در اين دوران انتقال نه تنها براى رفع ابهام از خود آن دوران بلكه و همچنين براى روشن